Een gesprek begint bijvoorbeeld over het huishouden, de kinderen of een afspraak die niet is nagekomen. De één zucht: “Laat mij het dan maar doen.” De ander voelt zich meteen bekritiseerd en reageert: “Blijkbaar doe ik het toch nooit goed.”
Vanaf dat moment gaat het gesprek al snel niet meer over wat er eigenlijk besproken moest worden. De toon wordt scherper, iemand trekt zich terug of oude frustraties worden erbij gehaald. Voor je het weet zitten jullie opnieuw in dezelfde discussie.
Het onderwerp verandert, maar het patroon blijft
Veel stellen denken dat ze steeds ruzie hebben over verschillende onderwerpen. De ene keer gaat het over geld, de volgende keer over het huishouden, de opvoeding, aandacht of tijd voor elkaar. Toch verloopt het gesprek vaak volgens hetzelfde patroon.
De één probeert grip te krijgen door meer uit te leggen, te corrigeren of te blijven vragen. De ander ervaart dat als kritiek en verdedigt zich, wordt boos of haakt af. Dat terugtrekken zorgt vervolgens voor nog meer frustratie bij de eerste, die bijvoorbeeld zegt: “Zie je wel, je wilt er alweer niet over praten.” De ander voelt zich daardoor verder onder druk gezet en denkt: “Wat ik ook zeg, het is toch nooit goed.”
Zo houden jullie het patroon onbedoeld samen in stand.
De Ouder-, Volwassene- en Kindpositie
Binnen de Transactionele Analyse wordt gekeken naar verschillende posities van waaruit mensen reageren. Dat zegt niets over jullie werkelijke leeftijd, maar over de houding die je tijdens een gesprek aanneemt.
Vanuit de Kritische Ouder kun je corrigerend, controlerend of belerend reageren.
Vanuit de Voedende Ouder kun je zorgend en ondersteunend zijn, maar soms ook te veel overnemen.
Vanuit het Aangepaste Kind kun je pleasen, jezelf klein maken of je terugtrekken.
Vanuit het Vrije Kind reageer je spontaan en open, maar soms ook impulsief of opstandig.
Vanuit de Volwassene reageer je op wat er nu gebeurt. Je stelt vragen, benoemt wat je merkt en probeert te begrijpen zonder direct aan te vallen of jezelf te verdedigen.
Binnen de Transactionele Analyse bestaan verschillende Ouder- en Kindposities. Onder spanning schakelen partners soms ongemerkt uit de Volwassenpositie naar een oude reactie.
Hoe partners elkaar onbewust in een rol trekken
Wanneer de één vanuit een kritische of overnemende Ouderpositie reageert, wordt de ander vaak onbewust uitgenodigd om zich te verdedigen, terug te trekken of opstandig te reageren. De één zegt bijvoorbeeld: “Moet ik je hier nu alweer aan herinneren?” De ander hoort daarin niet alleen een vraag, maar vooral de boodschap: “Jij bent onverantwoordelijk.” De reactie volgt dan snel: “Alsof jij nooit iets vergeet.”
Vanaf dat moment gaat het gesprek niet meer over wat er vandaag geregeld moet worden. Jullie reageren vooral op het gevoel van kritiek, afwijzing of niet serieus genomen worden.
Waarom juist je partner je zo kan raken
In een relatie ben je kwetsbaar. Je wilt je gezien, gewaardeerd en veilig voelen bij de ander.
Een zucht, blik of scherpe opmerking kan daardoor harder binnenkomen dan wanneer iemand anders hetzelfde zegt. Soms raakt het aan een oud gevoel: dat je niet goed genoeg bent, alles alleen moet oplossen of geen fouten mag maken.
Je reageert dan niet alleen op de woorden van je partner, maar ook op wat die woorden bij jou oproepen.
Dat gebeurt vaak razendsnel en zonder dat je het doorhebt.
Hoe stap je uit het patroon?
Het patroon doorbreken begint niet met de ander overtuigen, maar met herkennen wat er tussen jullie gebeurt. Je kunt dat rustig benoemen door bijvoorbeeld te zeggen: “Volgens mij komen we weer in hetzelfde patroon terecht.” Daarmee leg je de schuld niet bij één van jullie, maar maak je zichtbaar wat er in het gesprek gebeurt.
Merk je dat de spanning te hoog oploopt? Neem dan even afstand voordat jullie dingen zeggen waar je later spijt van krijgt. Spreek wel af wanneer jullie het gesprek hervatten, zodat een pauze geen manier wordt om het onderwerp te ontwijken.
Probeer daarnaast vanuit jezelf te spreken. In plaats van: “Jij luistert nooit”, kun je zeggen: “Ik merk dat ik dichtklap wanneer ik het gevoel heb dat ik niet word gehoord.” De ander hoeft zich dan minder snel te verdedigen.
Sta ook stil bij wat er achter de reactie van de ander kan zitten. Achter boosheid zit soms teleurstelling. Achter terugtrekken kan angst voor ruzie schuilgaan. En achter de behoefte om controle te houden, zit soms vooral behoefte aan zekerheid.
Herkennen is niet altijd genoeg
Een patroon herkennen betekent niet dat het direct verdwijnt.
Zeker wanneer dezelfde gesprekken al lang vastlopen, kan één opmerking genoeg zijn om opnieuw in de oude rollen terecht te komen.
Dan kan het helpen om het gesprek te vertragen met iemand die ziet wat er tussen jullie gebeurt.
Het doel is niet om te bepalen wie gelijk heeft. Het doel is om zichtbaar te maken hoe jullie elkaar onbedoeld blijven raken en hoe het gesprek weer gelijkwaardiger kan worden.
Blijven jullie in hetzelfde patroon vastzitten?
Merken jullie dat gesprekken steeds opnieuw eindigen in verwijten, verdedigen of stiltes?
Tijdens een vrijblijvende kennismaking bespreken we waar jullie communicatie vastloopt en of begeleide gesprekken bij jullie situatie passen.
